Nhớ Bác – nghĩ về khung pháp lý cho thành phố Hồ Chí Minh rực rỡ tên vàng

Cùng với kỷ niệm sinh nhật Bác Hồ lần thứ 136 năm (19/05/1890-19/05/2026), năm 2026 này còn có kỷ niệm 115 năm ngày Bác ra đi tìm đường cứu nước (5/6/1911-5/06/2026) và kỷ niệm 85 năm ngày Bác trở về Tổ quốc (28/01/1941-28/01/2026), đặc biệt là kỷ niệm tròn nửa thế kỷ Sài Gòn - Gia Định mang tên Bác kính yêu (02/07/1976-02/07/2026). Nhân đây, cùng tìm hiểu hiểu về khuôn khổ pháp lý định hướng phát triển thành phố Hồ Chí Minh rực rỡ tên vàng trong Kỷ nguyên vươn mình của dân tộc Việt Nam.

1. Thành phố Hồ Chí Minh hôm nay

Thành phố Hồ Chí Minh hiện đại ngày nay  (Ảnh sưu tầm)

Địa danh Sài Gòn có trên 300 năm và từng được dùng để chỉ một khu vực với diện tích khoảng 1 km² (Chợ Lớn), từng được mệnh danh là “Hòn ngọc viễn đông”. Sau sự kiện 30/04/1975, Cộng hòa Miền Nam Việt Nam tiếp quản chính quyền và quyết định hợp nhất Đô thành Sài Gòn và tỉnh Gia Định thành Thành phố Sài Gòn – Gia Định. Ngày 02/07/1976, Việt Nam tái thống nhất và Quốc hội nước Việt Nam thống nhất quyết định đổi tên "Sài Gòn – Gia Định" thành "Hồ Chí Minh". Năm 2025, trong công cuộc sắp xếp lại giang sơn, tỉnh Bình Dương và tỉnh Bà Rịa – Vũng tàu sáp nhập vào Thành phố Hồ Chí Minh tạo bước phát triển đột phá của thành phố mang tên Bác, là thành phố lớn nhất Việt Nam về quy mô dân số, và là trung tâm kinh tế, giải trí, một trong hai trung tâm văn hóa và giáo dục quan trọng nhất tại Việt Nam. Thành phố có 113 phường, 54 xã và 1 đặc khu, tổng diện tích là 6.772,59 km² với dân số vào hơn 14 triệu người, đông dân nhất Việt Nam; GRDP khoảng 2,8 triệu tỷ VNĐ, xếp thứ nhất cả nước.

Thành phố Hồ Chí Minh là một trong 7 thành phố trực thuộc Trung ương của Việt Nam. Tuy nhiên, đã từ lâu, trong số các thành phố trực thuộc Trung ương thì thành phố Hồ Chí Minh luôn cùng với Hà Nội là đô thị đặc biệt, có vị trí, vai trò riêng biệt so với các thành phố trực thuộc Trung ương, các đơn vị hành chính cấp tỉnh khác của cả nước. Hiện nay, theo Nghị quyết số 111/2025/UBTVQH15, Thành phố Hồ Chí Minh tiếp tục cùng với Hà Nội được xếp loại đô thị đặc biệt. Đó là đô thị trung tâm, đô thị tổng hợp quốc gia, quốc tế, có vai trò, vị trí và điều kiện phát triển kinh tế - xã hội đặc biệt. Với vị trí, vai trò, để đất nước bước vào Kỷ nguyên vươn mình, Đảng và Nhà nước đang xác định hai thành phố hưởng một số cơ chế tài chính – ngân sách đặc biệt, đặc thù.

Thành phố Hồ Chí Minh hiện đại ngày nay (Ảnh sưu tầm)

2. Từ khung pháp lý đặc biệt, đặc thù dành cho Thủ đô Hà Nội 

Là Thủ đô của cả nước, Hà Nội được tạo một khung pháp lý riêng theo một văn bản Luật riêng – Luật Thủ đô. Văn bản Luật hiện hành là Luật Thủ đô 39/2024/QH15 có hiệu lực từ ngày 01/01/2025, nhưng tới ngày 01/07/2026 này, Luật Thủ đô này được thay thế bởi Luật Thủ đô (sửa đổi) được Quốc hội thông qua chiều 23/04/2026. Khung pháp lý đối với Thủ đô thay đổi nhanh chóng là bởi, bước vào Kỷ nguyên vươn mình của dân tộc Việt Nam, với tư cách là đô thị đặc biệt, hơn thế là Thủ đô của đất nước, Đảng và Nhà nước cần trao cho Hà Nội một khuôn khổ pháp lý đủ mạnh, đủ linh hoạt và mang tính đột phá để Thủ đô phát triển. Luật Thủ đô (sửa đổi) tạo ra hành lang pháp lý để Hà Nội phát huy tốt hơn vai trò đầu tàu, trung tâm lớn về chính trị, kinh tế, văn hóa, khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, giáo dục và đào tạo, y tế và hội nhập quốc tế của cả nước trong giai đoạn phát triển mới. Luật này, vì thế có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, không chỉ đối với Hà Nội mà còn đối với cả nước, góp phần giúp Thủ đô phát triển nhanh, bền vững và xứng tầm với vai trò là trung tâm đầu não chính trị - hành chính quốc gia.

Luật Thủ đô (sửa đổi) đã thiết kế cơ chế phân quyền triệt để, toàn diện và phân định rõ thẩm quyền của chính quyền thành phố với hơn 190 thẩm quyền được giao cho thành phố; đồng thời, gắn với yêu cầu cao hơn về trách nhiệm giải trình và kiểm soát quyền lực. Theo đó, Luật này tạo điều kiện để Hà Nội chủ động huy động, phân bổ và sử dụng hiệu quả các nguồn lực như tài chính, đất đai, tài sản công, thu hút nguồn nhân lực chất lượng cao, thúc đẩy sự phát triển kinh tế, văn hóa, y tế, giáo dục và đào tạo, khoa học, công nghệ, bảo đảm quy hoạch Thủ đô đồng bộ. Đồng thời, nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước, cải thiện chất lượng phục vụ người dân và doanh nghiệp. Luật Thủ đô trao cho chính quyền thành phố được thí điểm các cơ chế, chính sách mới, từ đó tổng kết, nhân rộng ra các địa phương khác. Điều này góp phần hoàn thiện hệ thống pháp luật quốc gia, thúc đẩy đổi mới mô hình tăng trưởng nhưng cũng thể hiện tính bảo đảm an toàn, thận trọng khi thực thi chính sách để bảo đảm sự phát triển bền vững. Do vậy, Luật Thủ đô không chỉ mang ý nghĩa riêng đối với Thủ đô mà còn lan tỏa, đóng góp trực tiếp vào tăng trưởng và nâng cao vị thế Việt Nam trong Kỷ nguyên mới.

Ảnh đẹp Thủ đô Hà Nội hôm nay (Ảnh sưu tầm)

3. Và bài học hoàn thiện khuôn khổ pháp lý dành cho thành phố mang tên Bác Hồ

Xứng tầm với đô thị đặc biệt, thành phố Hồ Chí Minh cũng đã có khung pháp lý riêng biệt đó là Nghị quyết số 31-NQ/TW ngày 30/12/2022 về phương hướng, nhiệm vụ phát triển Thành phố Hồ Chí Minh đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045, và ngay sau đó là Nghị quyết số 98/2023/QH15 về thí điểm cơ chế, chính sách đặc thù phát triển thành phố. Với phương châm: "Thành phố Hồ Chí Minh vì cả nước, cả nước vì Thành phố Hồ Chí Minh", Trung ương đã thiết kế một khung pháp lý mạnh, có tính vượt trội, đặc thù so với các đô thị và các địa phương khác của cả nước. Tuy nhiên, để đồng hành với đất nước trong Kỷ nguyên vươn mình, cũng như Thủ đô Hà Nội, thành phố Hồ Chí Minh cần khung pháp lý mới, xứng tầm, đủ mạnh với thực tiễn mới. Do vậy, Trung ương và Quốc Hội đã giao cho Chính phủ cùng chính quyền Thành phố Hồ Chí Minh thiết kế khung pháp lý mới gắn kết chặt chẽ nhiệm vụ có tính chiến lược là tổng kết toàn diện Nghị quyết số 31-NQ/TW và xây dựng dự thảo Nghị quyết mới của Trung ương về Đô thị đặc biệt.

Là đô thị năng động, luôn đi đầu cả nước trong đổi mới, là chính quyền gương mẫu, sáng tạo, chính quyền thành phố mang tên Bác đã nhanh chóng nghiên cứu, tham mưu khung pháp lý mới cho Thành phố. Và từ thực tiễn của Luật Thủ đô, Luật Đô thị đặc biệt dành cho Thành phố Hồ Chí Minh cần kiến tạo một khung thể chế đáp ứng yêu cầu phát triển thực tiễn của một đô thị đặc biệt với mục tiêu dài hạn, thông qua việc cụ thể hóa đầy đủ, kịp thời các chủ trương, định hướng của Đảng, Nhà nước, tạo ra động lực ổn định, bền vững để xây dựng và phát triển đô thị đặc biệt. Với dự án Luật Đô thị đặc biệt, trong số các địa phương của Việt Nam, ngoài Hà Nội có khung pháp lý tầm cao là Luật Thủ đô thì Thành phố Hồ Chí Minh cũng có khung pháp lý có giá trị pháp lý tương tự, ở cấp độ Luật – đó là Luật Đô thị đặc biệt. Chỉ xét ở góc độ hình thức pháp lý này đã thấy tính đặc biệt của khung pháp lý quan trọng dành cho thành phố mang tên Bác Hồ.

Thành phố Hồ Chí Minh hiện đại ngày nay 3 (Ảnh sưu tầm)

Dù Dự án Luật Đô thị đặc biệt mới được Thành phố lên kế hoạch thực hiện hơn 1 tháng trước đây, nhưng đứng trước yêu cầu cấp bách của thực tiễn, với phương thức “vừa chạy, vừa xếp hàng”, để thiết thực lập thành tích chào mừng kỷ niệm sinh nhật Bác lần thứ 136 năm (19/5/1890-19/5/2026) còn kỷ niệm 115 năm Bác ra đi tìm đường cứu nước 5/6/20211-15/6/2026 và 85 năm ngày Bác trở về Tổ quốc (28/1/1941-18/1/2026), đặc biệt hướng tới mốc kỷ niệm đặc biệt – 50 năm Thành phố mang tên Bác Hồ - ngày 02/07/1976- ngày 02/07/2026, chính quyền và nhân dân thành phố đang nỗ lực cùng Trung ương hoàn thành khung pháp lý để Thành phố rực rỡ tên vàng cùng đồng hành với Thủ đô Hà Nội, với cả nước trong Kỷ nguyên vươn mình của dân tộc Việt Nam.

                                                                                                Ban TCCB (sưu tầm, tổng hợp)